De uitwintering van onze volken lijkt soms wel op een lotje van de loterij. We openen onze kasten en hopen dat onze bijtjes de winter overleefden. Vaak zien we dat een volk dat we in de herfst eigenlijk al wilden opgeven met een falende koningin, veel mijten en weinig voedsel toch de winter doorgeraakte. Die sterkste kast, zonder mijten, vol met honing en stuifmeel blijkt echter leeg te zijn.
We hebben dan de neiging om heel snel een reden te willen vinden voor het ontdekken van die lege kast. Zonder wetenschappelijk onderzoek, gaan we al gauw stellen dat de kast ten onder ging aan varroa, virussen, de Aziatische hoornaar, of gewoon omdat het te koud of te nat was. Sommigen durven in de spiegel te kijken en vinden daar soms de oorzaak van het onheil.
Maar kunnen volken ook sterven door pure pech??
Vermits de imker veel bijdraagt aan het beheer van het bijenvolk, zullen we eerst die factor even bekijken. We kunnen beginnen met te stellen dat iedereen imkert met drie dingen ter beschikking: ervaring, kennis en geluk. In de eerste jaren van ons imkeren, hebben we logischerwijze nog niet veel ervaring, en zullen we vaak terugvallen op puur geluk. Geluk kan je dan zien als een term die we gebruiken als alles goed uitdraait ondanks een gebrek aan voorbereiding, acties en begrip. We doen interventies en hopen dat die een goed resultaat gaan geven. Zij die al wat cursussen volgden, zich inlazen in de materie of filmpjes bekeken op het internet kunnen een deel van dat geluk vervangen door kennis die ze later omzetten in ervaring.
Zijn kennis en ervaring dan heiligmakend? Natuurlijk niet. Als je buurman een kast verloor aan pesticiden en de bijen van één van je volken gaan de honing uit die kast roven, dan weten zij (en jij) niet dat dit hun ondergang kan worden. Ervaring zal je daar niet helpen.
En hoe zit het met die geluksfactor bij de bijen zelf? Misschien zijn sommige volken gewoon beter in het vinden van de juiste nectar- en stuifmeelbronnen met de ideale mix aan voedingsstoffen om te kunnen exploderen, terwijl een ander volk net iets ‘armere’ voedingsbronnen aanboort. Hierdoor kunnen sommige volken sneller groeien, en zijn ze beter gewapend tegen alle mogelijke bedreigingen en ziekten. Is dat dan geluk, of eerder kennis of ervaring van de bijen? En wat met de volken waarvan de bijen het veld vermijden waar net pesticiden op gesproeid werden? Geluk of kennis of ervaring?
De geluksfactor kan je zeker wel inbrengen als we spreken over de varroa en de schade dat die toebrengt in een volk. Zo kan een volk met een zeer zware varroabelasting toch het hoofd boven water houden, terwijl de buren met eenzelfde belasting kopje onder gaan. Naast de verzwakking van de bijen door het aanboren van de vetreserves, heb je immers ook de factor virusverspreiding die verschillend zal zijn per volk. Een volk met wat geluk kan alzo veel varroa, maar weinig virussen hebben.
Dit allemaal maar om te zeggen dat het vergelijken van het aantal kasten die de winter niet overleefden niet kan gebruikt worden als een vaste maatstaf voor de kennis of de ervaring van de imker.
Toch is het natuurlijk zo dat we door meer opleiding en kennis, gevolgd door ervaring, meer problemen van onze bijen kunnen helpen overkomen en ze zo meer kansen kunnen bieden om de winter te overleven.
Als je nieuw bent in het imkeren, bereid dan enkele scenario’s voor zoals bv ‘wat doe ik als ik straks vaststel dat er veel mijten in mijn volk zitten’, of ‘wat doe ik als ik vaststel dat er geen eitjes of broed in mijn volk aanwezig zijn’. Als je er al eens hebt over nagedacht, dan ga je correcter en vlotter kunnen reageren op het ogenblik dat het scenario zich effectief voordoet. Ontwikkel je eigen actieplannen, lees je in over mogelijke behandelingen tegen de varroa en zorg dat je steeds het materiaal bij de hand hebt om te kunnen ingrijpen als één van de scenario’s die je voorbereidde aanwezig is. Bv als je een zwerm ziet, weet dan hoe je die kan recupereren en een nieuwe thuis kan geven met de grootste kans dat hij in je kast blijft. Het mag geen kwestie van geluk zijn dat die zwerm er de dag nadien nog inzit.
Kort gezegd: investeer in kennis en ervaring waardoor je de geluks- (of pech-)factor voor je bijen zo klein mogelijk maakt.
Bron : Herwerking van het artikel Thriving hives: a matter of Science or mere chance? David Burns, Bee Culture, maart 2025, pag 74-75