Hoe wrang is het gevoel als je net een (niet te goedkope) koningin hebt aangeschaft met die specifieke eigenschappen in de genen waar je zo naartoe wil werken, en dat ze door je volk gewoonweg niet wordt aanvaard.
Indien een volk een nieuwe koningin niet aanvaardt, is dat doorgaans omdat de imker zich onbewust is van het feit dat er iets anders gaande is. Zelfs als het volk moerloos schijnt te zijn, kan het zijn dat de bijen al begonnen zijn met het aanmaken van een nieuwe koningin Een kleine, pas aangemaakte koninginnendop, die bedekt is met bijen, kan je makkelijk overzien op een hete dag waarbij het zweet in je ogen staat terwijl je door een kapruin zit te turen.
Een nieuwe, aan het volk vreemde, koningin zal altijd ondergeschikt blijven aan een koningin die de bijen zelf zijn beginnen aan te maken. Ze hebben hier immers al veel energie in gestoken.
Om een dergelijk scenario zoveel mogelijk uit te sluiten is het al een goede insteek van je volk na te kijken net na zonsopgang of net voor zonsondergang. Op die manier vermijd je een aantal scenario's die zich kunnen voordoen. Als je een inspectie uitvoert tijdens de dag kan het immers zijn dat een nieuwe koningin zich aan het invliegen is of dat ze op bruidsvlucht vertrokken is.
Een andere uitdaging is het om een moerloos volk met eierleggende werksters een nieuwe koningin te laten aanvaarden. Je hebt bijna altijd een paar leggende werksters in je volken, maar als er een leggende moer aanwezig is, zullen de andere werksters de eitjes van die eierleggende werksters snel opruimen. Door de feromonen van de koningin zullen sowieso de meeste werksters hun eilegcapaciteiten onderdrukken.
Men heeft lang gedacht dat bij het verliezen van een koningin slechts één werkster na een paar weken begint met het leggen van eitjes. Intussen weten we dat het doorgaans gaat over veel werksters. We dachten vroeger ook dat het steeds jonge werksters waren die nog niet hadden uitgevlogen. Daarom gingen we het volk afkloppen op een paar honderd meter van de stand. We dachten dat de eierleggende werksters de weg naar de kast niet terugvonden omdat ze zich nog niet hadden ingevlogen. Ook deze theorie is intussen achterhaald. We weten nu dat het wel degelijk om oudere, foeragerende, werksters gaat. Door het afkloppen van de bijen gaat een aantal werksters wel niet terugkeren, maar je hebt dus zeker geen garantie op succes. Als je een nieuwe koningin invoert in een volk met eierleggende werksters, wordt deze vaak niet aanvaard.
Een nieuwe koningin zal ook vaak niet aanvaard worden als het volk met een continue uitdaging kampt (vb verstoring door belagers (varroabesmetting, tropilaelaps, kleinvee dat rond de kasten loopt, ...)
Een andere reden waarom koninginnen vaak niet aanvaard worden is een slechte timing. Indien je ze te snel wil introduceren na het verlies van de oude koningin, zal er nog feromoon aanwezig zijn en wordt de nieuwe koningin gezien als een indringer. Breng je ze te laat in, dan zullen de bijen al begonnen zijn met het zelf maken van een nieuwe koningin.
Je bijen hebben tijd nodig om te beseffen dat de oude koningin er niet meer is. Daarom is het heel belangrijk zeker te zijn dat ze nood hebben aan een nieuwe koningin. Zoek zorgvuldig naar (eventueel geopende) koninginnencellen en naar een onbevruchte koningin. Speur ook de cellen af om uit te sluiten dat je te maken hebt met eierleggende werksters (je vindt dan typisch meerdere eitjes per cel en deze hangen vaak vast aan de zijwanden van de cel). Wacht 10 dagen en controleer je volk opnieuw.
Om een nieuwe koningin in te voeren
De beste methode is ervoor te zorgen dat je volk hopeloos moerloos is. Wacht dan 24 uur vooraleer een nieuwe koningin in te voeren. De klassieke manier is te werken met een koninginnenkooitje waarbij je de opening afsluit met deeg. De bijen zullen het deeg wegeten. Dit geeft een paar uur tot een paar dagen tijd zodat de nieuwe koningin haar feromonen kan beginnen verspreiden in het volk. Dit werkt meestal. Maar wat als de koningin verworpen wordt?
Een eerste goed idee is om het kooitje gewoonweg wat langer dicht te laten. Je gaat de opening dus dicht laten gedurende een paar dagen vooraleer je deeg aanbrengt. Op die manier heeft de nieuwe koningin meer tijd om zich in te blenden in het volk.
Een andere methode is het gebruik van een grotere kooi om de koningin in te voeren. In deze kooi kan je een raam plaatsen met oud, gesloten broed en wat eten erin. De kooi is niet hetzelfde als onze kooien die we gebruiken om de koninginnen in op te sluiten in de zomer en/of winterperiode. Deze hebben een frame waar er geen werksters doorheen kunnen. Het broed dat uitloopt in de kooi zal de koningin snel aanvaarden. Na een paar dagen kan je dan de kooi verwijderen en het raam op de plaats van de kooi hangen..
Als ook dit niet helpt, kan je de kolonie tien dagen negeren en dan opnieuw proberen. Doorgaans gaat de dynamiek van een volk in die tien dagen veranderen.
bron: Beeculture april en mei, How to overcome queen acceptance challenges, David Burns