Onze bijtjes zijn zeer vergevensgezinde vriendinnetjes. Ze zullen het je niet te lang kwalijk nemen als je ze een (veel te) lange kastcontrole aansmeerde. Toch is het goed te weten dat kortere, efficiëntere controles zowel voor de bijen als voor jezelf als imker meer voldoening geven.
Als beginnend imker zit je meestal tussen twee gevoelens in bij je kastcontroles. Aan de ene kant heb je nog een beetje gebrek aan vertrouwen en is er een zekere angst (om geprikt te worden of om iets verkeerd te doen). Aan de andere kant is er de verwondering over de schoonheid van de werking van een bijenvolk. In de praktijk wordt opgemeten dat een nieuwe imker de neiging heeft veel meer kastcontroles uit te voeren dan de imkers met wat jaren ervaring op de teller en dat ze elke controle ook veel langer laten duren.
We moeten beseffen dat elke kastcontrole een verstoring van het volk inhoudt. Hoe sterk deze verstoring is, hangt af van onze kunde en de gebruikte technieken. Werk je nogal ruw en onhandig, dan zullen de bijen sterker verstoord zijn dan wanneer je alles rustig en zachtjes aanpakt, logisch toch? Met de tijd zal je wel merken dat je bewegingen en tussenkomsten in het volk rustiger en met meer vertrouwen worden uitgevoerd. Je zal misschien het idee hebben dat je bijtjes minder onrustig geworden zijn, maar misschien moet je het eerder bij jezelf vinden :).
Probeer alleszins het aantal inspecties te beperken van in het begin. Je moet echt niet elke week elk raampje opheffen om een indruk te hebben van de grootte van het broednest. Het is veel beter inspecties uit te voeren via een vooraf neergeschreven plan.
David Burns (de schrijver van het artikel), gebruikt het volgende systeem: Bij de eerste inspectie van de maand, zoekt hij enkel naar eitjes. Hij krijgt zo een goede indruk over de sterkte van de koningin. Twee weken later doet hij een grondigere inspectie. Dan zoekt hij opnieuw naar broed, maar controleert hij ook op eventuele ziekten en 'bedreigingen' (wasmot, varroa, wespen...), aanwezigheid van honing, nectar en stuifmeel.
Hij neemt als regel dat de eerste inspectie van de maand niet langer mag duren dan 12 minuten. Voor de meer grondige inspectie trekt hij maximaal 15 minuten uit.
Is dat dan iets waar je moet naartoe evolueren? 12 of 15 minuten.. het zijn maar cijfertjes. En als je inspectie dan eens 20 minuten duurt... wie maalt erom? Maar het is wel goed van je inspectie eens te timen. Je zal versteld staan hoelang je per kast bezig bent. Als je daarbij dan beseft dat je gedurende al die tijd het broed aan het afkoelen bent (behalve als het buiten meer dan 35°C is :)), dan is het toch goed om gemiddeld meer in de richting van die 15 minuten te proberen evolueren.
Hier zijn een paar succesfactoren die je inspecties kunnen doen versnellen:
- bepaal op voorhand welke dingen je wil bekijken tijdens je controle (maak er best een kort lijstje van, zodat je dit kan afchecken)
- bekijk slechts één of twee zaken, niet alles
- bekijk de meer aangewezen ramen om te vinden wat je zoekt (de koningin zal bv eerder te vinden zijn op een raam met broed dan in de honingzolder)
- probeer niet afgeleid te worden door een rare beweging van een bij of door een bij die net geboren wordt
- draag genoeg beschermende kledij zodat je niet holderdebolder je kast moet verlaten omdat er een bij zit waar je ze liever niet hebt
Wat David Burns niet aanhaalt in zijn artikel is dat de duur van de inspectie ook zal afhangen van het weer en van de periode in het jaar. Als het wat kouder is, zal je de inspecties sowieso tot het minimum beperken. Zit je in het zwermseizoen, dan zal je al wat langer bezig zijn op zoek naar zwermdoppen. Toch zijn de basisregeltjes hierboven aangehaald een goede vertrekbasis. De kans dat je zwermdoppen in je honingzolder zal vinden is immers heel klein.
We bespreken hier ook even het aantal keren dat we een volk gaan inspecteren.
Eigenlijk is dat op zich een zeer subjectief gegeven.
Laten we beginnen met de imker op zich. Als je pas begint met imkeren, is het belangrijk dat je kennis en ervaring opdoet in het lezen van de raten, het werken met de beitel, met de beroker en met de bijen. Daarom is het belangrijk dat je in het begin het broednest meer gaat nakijken dan dat een ervaren imker dat zal doen. Ga dat nu wel niet elke dag gaan doen :). Laat toch best minimaal 4 dagen verlopen tussen twee kastcontroles. De bijen moeten immers kunnen 'herstellen' van je nieuwsgierigheid.
Ons drukke moderne leven kan het uitdagend maken om tijd te vinden om de kasten na te kijken. Toch zal je die tijd moeten vinden op de juiste momenten. En om de juiste momenten te bepalen, zal je je kasten goed moeten bekijken, ook al is het maar dat je de vliegplank in het oog houdt en eens een blik onder de dekplank gooit om de situatie in te schatten.
Bij het inspecteren van een kast is het maar zelden nodig om het broednest uit elkaar te halen. Dit zullen we typisch wel doen in het begin van de winter om ons te verzekeren dat er een gezonde koningin aanwezig is en er geen zichtbare ziekten aanwezig zijn. Na die inspectie ‘in de diepte’, zullen we het broednest enkel nog moeten inspecteren als er tekenen van problemen zijn (vb wanneer je maar weinig werksters ziet, of als je geen gesloten broed ziet als je tussen de ramen in naar beneden kijkt).
Een ervaren imker kan een inspectie uitvoeren op een paar minuten tijd. (check activiteit aan de ingang, snel kijken onder de dekplank om te zien dat er genoeg bijen zijn, dat raten opgebouwd worden en gevuld worden met honing, dat er gesloten broed is).
Toch geven we hier een aantal richtlijnen mee :
Bij goede dracht
Controleer elke 7 tot 10 dagen (zodat je steeds genoeg ruimte kan voorzien in het nest om zwermen te vermijden en in het zwermseizoen ook de zwermdoppen op tijd kan zien).
==> Geef extra plaats vooraleer de bijen alle beschikbare raat hebben gevuld
Bij een slechte dracht
Controleer elke 14-21 dagen
==> Om ziekten, voedselproblemen etc te kunnen spotten
Inspecteer best als het warmer is dan 15° en het niet regent
Moet je toch inspecteren bij slechte condities
==> Korte inspecties, doe sluier goed dicht, gebruik veel rook
Als het vriest kan je ook inspecteren
==> Ga dan wel de cluster niet breken en zorg dat de bijen niet nat worden
==> Werk dan snel, maar voorzichtig, zonder schokken
- In de winter ga je in de regel het aantal inspecties tot het absolute minimum beperken.
- Heb je een zwakke kast, controleer dan meer frequent
- Laat je de bijen zelf een nieuwe koningin aanmaken, controleer dan pas na een maand
Bron : When is an inspection too long? David Burns, Bee culture, oktober 2024, pag 60-61
Bron: Checking In. How often is enough? Ross Conrad, Bee culture mei 2018, pag 85-86
coverfoto : pexels francisco angulo blanco 2153516875 33566201.jpg van pexels.com